| มารู้จักกิจกรรมบำบัด ความหมายของกิจกรรมบำบัด ตามพระราชกฤษฎีกากำหนดให้สาขากิจกรรมบำบัดเป็นสาขาการประกอบโรคศิลปะ (มาตรา 3)
กิจกรรมบำบัด หมายความว่า การกระทำเกี่ยวกับความสามารถของบุคคลที่มีความบกพร่องทางด้านร่างกาย จิตใจ การเรียนรู้ และพัฒนาการเกี่ยวกับเด็ก โดยกระบวนการตรวจ ประเมิน ส่งเสริม ป้องกัน บำบัดและฟื้นฟูสมรรถภาพ ให้สามารถทำกิจกรรมต่างๆ ได้ เพื่อให้บุคคลดำเนินชีวิตได้ตามศักยภาพ โดยการนำกิจกรรม วิธีการ และอุปกรณ์ที่เหมาะสมมาเป็นวิธีการในการบำบัด
ถือได้ว่ากิจกรรมบำบัดเป็นวิชาชีพหนึ่งในกลุ่มวิทยาศาสตร์การแพทย์และสุขภาพที่ดูแลเกี่ยวกับสุขภาพของมนุษย์ในทุกกลุ่มอายุ ทั้งวัยเด็ก วัยทำงาน และวัยสูงอายุ โดยให้บริการครอบคลุมทั้งด้านการส่งเสริม การป้องกัน การบำบัดรักษา การฟื้นฟูสมรรถภาพ และการให้คำปรึกษา แก่ผู้มารับบริการ ญาติหรือผู้ที่เกี่ยวข้อง
บริการด้านกิจกรรมบำบัด
1. การส่งเสริมสุขภาพและป้องกันภาวะเสี่ยง เป็นการดูแลในภาวะปกติ เพื่อให้ผู้มารับบริการได้มีความรู้ในการดูแลสุขภาพทั่วไปในขอบเขตของวิชาชีพกิจกรรมบำบัด และป้องกันมิให้เกิดความเสี่ยงที่จะนำไปสู่ปัญหาทางด้านสุขภาพ ความเจ็บป่วย หรือความพิการ ตัวอย่างเช่น
- ให้ความรู้แก่ผู้ปกครอง/ชุมชน ในการเลี้ยงดูเด็ก เพื่อส่งเสริมพัฒนาการเด็กที่สอดคล้องกับสังคมและวัฒนธรรมของชุมชน
- ให้ความรู้สำหรับเด็กที่มีความเสี่ยงต่อการบกพร่องพัฒนาการการเรียนรู้ (Learning Disability; LD) โดยนักกิจกรรมบำบัดช่วยค้นหาคัดกรอง วางแผนการบำบัดร่วมกับจัดแผนการศึกษาพิเศษเฉพาะบุคคล (Individual Educational Program; IEP) ปัจจุบันมีนักกิจกรรมบำบัดประจำในโรงเรียนของรัฐหลายแห่งที่ทำหน้าที่ช่วยเหลือนักเรียน ผู้ปกครอง และครู
- การประเมินสภาพอุปกรณ์เครื่องใช้ สิ่งแวดล้อมหรือลักษณะการทำงานของร่างกายในกลุ่มอาชีพต่างๆ เพื่อค้นหาความเสี่ยงของอันตรายต่อร่างกาย และให้คำแนะนำในการปรับเปลี่ยน ดัดแปลง ทั้งสภาพแวดล้อมหรือลักษณะการทำงานของร่างกาย หรือกระบวนการทำงานที่ปลอดภัยตามหลักการทางการยศาสตร์ (Ergonomic Principle) เป็นการสร้างสุขนิสัยและความปลอดภัยในการทำงาน
- การให้คำปรึกษาในด้านต่างๆ (Counseling)
- การส่งเสริมสุขภาพจิต (Mental Health Program)
2. การบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพ เป็นการแก้ไขภาวะบกพร่องโดยเทคนิควิธีการทางกิจกรรมบำบัด และมุ่งฟื้นฟูฯ ทักษะความสามารถที่บกพร่องไป หรือเพิ่มทักษะความสามารถที่ยังไม่เคยมี
ผู้ป่วยเด็ก นักกิจกรรมบำบัดให้...
- การกระตุ้นพัฒนาการเด็กที่มีพัฒนาการบกพร่อง เช่น เด็กสมองพิการ เด็กที่มีความบกพร่องทางสติปัญญา เด็กดาวน์ซินโดรม เป็นต้น โดยการบำบัดตั้งแต่ปัญหาการดูดน้ำนม การกลืน การกิน การพัฒนากล้ามเนื้อแขน ขา ลำตัว การสื่อสาร การทำกิจวัตรประจำวัน การเข้าสังคม
- การดัดแปลงอุปกรณ์เครื่องช่วยเพื่อการประกอบกิจวัตรประจำวัน หรือการละเล่น ได้สะดวกขึ้น ตลอดจนอุปกรณ์เพื่อการเคลื่อนย้ายตนเอง
ผู้ป่วยที่มีการหย่อนสมรรถภาพด้านร่างกาย นักกิจกรรมบำบัดให้การบำบัดและฟื้นฟูสภาพผู้ป่วยในกลุ่มต่างๆ โดยใช้เทคนิคเฉพาะทางกิจกรรมบำบัด ดังนี้
*กลุ่มทางระบบโครงสร้างของร่างกายและกล้ามเนื้อ เช่น โรครูมาตอยด์ กระดูกหัก กระดูกพรุน โรคกล้ามเนื้อต่างๆ การตัดแขน-ขา ปวดหลัง ผู้ป่วยทีถูกไฟไหม้น้ำร้อนลวก เป็นต้น
*กลุ่มโรคทางระบบประสาท เช่น โรคหลอดเลือดสมองแตก หรือ อุดตัน การได้รับบาดเจ็บทางสมองจากอุบัติเหตุต่างๆ โรคพาร์คินสัน เป็นต้น
*กลุ่มผู้ป่วยที่ได้รับบาดเจ็บที่มือ แขน อันเป็นสาเหตุให้มีการทำงานบกพร่องไปของเส้นประสาท กล้ามเนื้อและกระดูก
*ผู้ป่วยที่มีความผิดปกติเกี่ยวกับหัวใจและเมตาบอลิซึมของร่างกาย ผู้ป่วยประเภทนี้อาจไม่มีความพิการ แต่มีการอ่อนแอของสภาพร่างกายโดยทั่วไป เช่น เหนื่อยง่าย ผู้ป่วยกลุ่มนี้ได้แก่ผู้ป่วยโรคหัวใจ มะเร็ง เบาหวาน เป็นต้น
นอกจากนี้ ยังมีผู้ป่วยกลุ่มโรคอื่นๆ อีกมากที่ต้องการการฟื้นฟูสมรรถภาพทางกิจกรรมบำบัด เช่น โรคปอดต่างๆ โรคจากการประกอบอาชีพ เป็นต้น
ตัวอย่างวิธีการทางกิจกรรมบำบัด เช่น
- การใช้ pressure garment หรือ silicone gel sheet เพื่อป้องกันและรักษาแผลเป็นที่ปูดนูน
- การออกแบบจัดทำอุปกรณ์ดามต่างๆ (splint) เพื่อป้องกันความพิการ ลดภาวะแทรกซ้อน และกระตุ้นการใช้งานของอวัยวะ
- การฝึกทักษะด้านกิจวัตรประจำวัน
- การออกแบบและจัดทำอุปกรณ์เครื่องช่วย สิ่งอำนวยความสะดวก พร้อมทั้งปรับสภาพบ้านหรือที่ทำงาน
- การฝึกการทำงานของร่างกาย การรับรู้ การรับความรู้สึก ฯลฯ
ผู้สูงอายุ มักมีปัญหาการเจ็บป่วยหรือมีความบกพร่องด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ และสังคม ซึ่งส่งผลให้เสื่อมความสามารถทางด้านการเคลื่อนไหว การรับความรู้สึก การรับรู้ การเรียนรู้และความเข้าใจ ทำให้สูญเสียหน้าที่หรือมีความยากลำบากในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน การทำงานและกิจกรรมนันทนาการ สาเหตุเนื่องมาจากโรค/อุบัติเหตุ/กลุ่มอาการความผิดปกติ ได้แก่ สมองเสื่อม โรคหลอดเลือดสมอง โรคพาร์คินสัน โรคเก๊าท์ โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคความจำเสื่อม โรคข้อ เป็นต้น นักกิจกรรมบำบัดให้...
- การบำบัดและฟื้นฟูความสามารถของผู้สูงอายุให้สามารถดำเนินชีวิตอย่างมีคุณค่า
- การบำบัดด้านความจำ การรับรู้ การรับสัมผัส และการเคลื่อนไหวประยุกต์ พร้อมทั้งดัดแปลงอุปกรณ์เสริมและอุปกรณ์ช่วยในการทำงานหรือกิจวัตรประจำวัน
- คำแนะนำและดัดแปลงสภาพบ้านหรือสภาพแวดล้อมให้เหมาะกับสภาพร่างกายของผู้สูงอายุ
- การฝึกความสามารถทางด้านกิจวัตรประจำวัน ฯลฯ
ผู้มีภาวะบกพร่องทางสุขภาพจิตและสังคม มักมีปัญหาหรือความบกพร่องทางด้านจิตใจ อารมณ์ และจิตสังคม ทำให้สูญเสียความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน การทำงาน การเรียนรู้และทักษะทางสังคม เนื่องมาจากโรคหรือความผิดปกติอื่นๆ ได้แก่ อารมณ์แปรปรวน โรคจิตเภท ติดยาเสพติด ติดเหล้า เครียด มีความผิดปกติทางพฤติกรรม เป็นต้น นักกิจกรรมบำบัดให้...
- การรักษาและฟื้นฟูฯ ทั้งแบบเดี่ยวและกลุ่มแก่ผู้ที่มีความบกพร่องทางจิต ได้แก่ ผู้ป่วยโรคประสาท ผู้ขาดทักษะทางสังคม ผู้มีความผิดปกติทางพฤติกรรมหรือผู้ป่วยจิตเวช เพื่อเตรียมพร้อมกลับไปใช้ชีวิตในสังคม/ชุมชนเดิม ได้สอดคล้องกับบทบาทของบุคคลนั้น
- การปรับพฤติกรรมเพื่อให้เกิดสมดุลของชีวิตในแต่ละวันอย่างเหมาะสมระหว่างกิจกรรมด้านการดูแลตนเอง การทำงาน และกิจกรรมเพื่อการพักผ่อนหรือสันทนาการ ช่วยให้บุคคลดำเนินชีวิตอย่างเป็นปกติสุขได้
- การใช้เทคนิคการผ่อนคลาย (relaxation technique) เพื่อลดอาการเครียด
- การจัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะสม (milieu therapy)
| 
